HSK chỉ là giấy đo. Còn thị trường trả tiền cho khả năng làm cho công việc chạy. Thử tìm hiểu tại sao nhé!
Thuần HSK sẽ hạn chế yếu tố Việt hoá bối cảnh
1) “Thuần HSK” dễ tạo ảo giác tiến bộ nhưng khó chuyển hoá thành năng lực dùng được ở Việt Nam.
Khi nội dung bám sát HSK theo kiểu “đúng đề – đúng sách – đúng bối cảnh Trung Quốc”, người học thường lên điểm khá nhanh, nhớ được từ và mẫu câu, nhưng lại thiếu năng lực chuyển giao sang tình huống Việt Nam: gặp khách hàng Việt, xử lý công việc ở công ty tại Việt Nam, nói về thủ tục – giấy tờ – thói quen giao tiếp địa phương… thì lúng túng vì trong đầu họ chỉ có bối cảnh “ở Trung Quốc”, không có khung tình huống “ở Việt Nam”.
2) Thiếu Việt hoá khiến người học xa lạ với nội dung, động lực giảm và dễ bỏ cuộc.
Một bài học đầy tên đường phố, món ăn, lễ nghi, thói quen tiêu dùng và nhịp sống Trung Quốc có thể đúng chuẩn ngôn ngữ, nhưng với người Việt mới học, cảm giác thường là “mình đang học một thứ ở đâu đó xa mình”, từ đó dẫn đến học để đối phó hơn là học để dùng; khi đã không thấy liên quan trực tiếp đến đời sống của bản thân, não sẽ ít ưu tiên ghi nhớ, và động lực sẽ tụt rất nhanh, đặc biệt với người đi làm vốn cần hiệu quả rõ ràng.
3) Bối cảnh Trung Quốc làm lệch trọng tâm kỹ năng giao tiếp thực chiến trong môi trường Việt Nam.
Nhiều chương trình thuần HSK tập trung vào ngôn ngữ “đủ chuẩn” cho bài thi, nhưng thiếu các nhiệm vụ giao tiếp thật mà người học ở Việt Nam cần: nhắn tin công việc ngắn gọn, xác nhận tiến độ, xin báo giá, đính chính hiểu nhầm, xử lý phàn nàn, nói chuyện với đối tác theo phong cách “đi thẳng việc” của môi trường doanh nghiệp; kết quả là học viên có thể làm bài đọc hiểu tốt nhưng gặp hội thoại công việc lại chậm nhịp, thiếu phản xạ và thiếu “câu để chốt việc”.
4) Không Việt hoá đồng nghĩa bỏ qua các lỗi đặc thù do tiếng Việt chi phối, làm người học sai bền vững.
Người Việt thường vướng một hệ lỗi rất riêng: trật tự định ngữ, cách dùng trợ từ, lượng từ, vị trí thời gian–nơi chốn, thói quen lược chủ ngữ, cách phủ định… Nếu giáo trình chỉ chạy theo chuẩn HSK mà không thiết kế phần “giải độc” đúng kiểu lỗi của người Việt, học viên sẽ mang sai từ gốc, dùng sai như phản xạ, càng học càng khó sửa; đến khi giao tiếp thật, sai không chỉ ở ngữ pháp mà sai ở mức làm người nghe hiểu lệch ý hoặc đánh giá thiếu chuyên nghiệp.
5) Hạn chế này không phải để “bỏ HSK”, mà để tái thiết chương trình: HSK làm khung, Việt hoá làm lực, cá nhân hoá làm lợi thế.
Cách tối ưu là giữ tiêu chí HSK như chuẩn đầu ra, nhưng tái thiết bài học theo đời sống Việt Nam: ví dụ, tình huống ở công ty Việt, cách nói trong văn hoá giao tiếp Việt, kịch bản công việc thật, từ vựng ngành, bài luyện phản xạ theo nhiệm vụ, và đặc biệt là cá nhân hoá theo mục tiêu từng nhóm học viên; khi làm được điều đó, HSK không còn là “một bộ đề”, mà trở thành một hệ năng lực dùng được ngay tại Việt Nam, đồng thời tạo lợi thế cạnh tranh rõ rệt trước thời đại AI vì thứ giữ học viên ở lại không chỉ là nội dung, mà là trải nghiệm học tập gắn với họ và phục vụ đúng đời sống của họ.
6) Vấn đề không nằm ở HSK, mà nằm ở “môi trường” bạn chọn.
Ở Việt Nam, phần lớn công việc cần tiếng Trung không trả lương cho một con số chứng chỉ, mà trả lương cho năng lực xử lý việc trong bối cảnh thật: nghe hiểu cuộc gọi, theo kịp nhịp họp, nhắn WeChat gọn đúng ý, đọc báo giá–thông số–hợp đồng, thúc tiến độ, xử lý khi đối tác khó chịu, chốt việc và giữ quan hệ. Vì thế mới có cảm giác “HSK sẽ chẳng quan trọng” khi bạn xác định làm việc ở Việt Nam: không phải vì HSK vô nghĩa, mà vì nó không phải thước đo quyết định trong đa số tình huống tuyển dụng thực chiến.
7) HSK đo ngôn ngữ chuẩn hóa, còn thị trường Việt Nam cần ngôn ngữ tác nghiệp.
HSK là bài thi chuẩn hóa, thiên về hệ thống từ vựng–ngữ pháp–đọc hiểu theo chuẩn; còn môi trường doanh nghiệp ở Việt Nam là không gian của tốc độ, rút gọn, từ chuyên ngành, câu nói cắt cụt nhưng đủ ý, và rất nhiều “ngữ cảnh ngầm” mà người trong nghề tự hiểu. Bạn có thể HSK5 mà vẫn đứng hình trước một cuộc gọi từ xưởng nói nhanh, chen thuật ngữ, đổi chủ đề liên tục; ngược lại, bạn HSK3–4 nhưng biết nói đúng việc, biết hỏi đúng câu, biết xác nhận lại điều quan trọng, biết chốt thời hạn–đầu việc, thì vẫn được đánh giá cao hơn vì bạn làm cho công việc chạy.
8) Sai lầm lớn nhất là biến HSK thành “mục tiêu nghề nghiệp” thay vì coi nó là công cụ.
Nhiều người đi theo lộ trình HSK4–HSK5–HSK6 rồi tin rằng như vậy sẽ tự nhiên có việc tốt, nhưng thị trường không vận hành tuyến tính như thế. Thu nhập và vị trí đến từ một hệ năng lực lớn hơn: HSK chỉ là một phần, còn lại là kỹ năng nghề (sales, mua hàng, xuất nhập khẩu, QA/QC, logistics, trợ lý, vận hành…), năng lực giao tiếp công việc (đàm phán, phản hồi, báo cáo, xử lý xung đột), thái độ, kỷ luật và khả năng chịu trách nhiệm. Không có “nghề” để gắn ngôn ngữ vào, ngoại ngữ trở thành một năng lực lơ lửng, đẹp hồ sơ nhưng thiếu lực đẩy thực tế.
9) Tuy vậy, nói “HSK chẳng quan trọng” cũng là một cái bẫy nếu hiểu sai.
HSK vẫn có giá trị thật, chỉ là bạn phải đặt đúng vai: nó giúp tạo kỷ luật và lộ trình học, giúp chuẩn hóa nền tảng để bạn không bị hổng kỹ năng, đôi khi giúp lọt qua vòng lọc hồ sơ, và đặc biệt quan trọng nếu bạn mở ra các con đường vượt khỏi Việt Nam (học bổng, du học, làm việc với chuẩn quốc tế). Nhưng nếu bạn xác định 100% làm việc ở Việt Nam, HSK nên đóng vai “nền móng” chứ không phải “định mệnh”: nền móng tốt mà không xây nhà thì vô ích, còn nhà đẹp mà nền móng yếu thì sớm muộn cũng nứt.
10) Kết luận: ở Việt Nam, thước đo cuối cùng là “làm cho công việc chạy”.
Nếu bạn chọn môi trường làm việc ở Việt Nam, hãy học tiếng Trung như học một nghề: học để tác nghiệp, để giao tiếp theo tình huống, để xử lý đầu việc, để tạo niềm tin và giữ nhịp tiến độ. Khi đó, câu hỏi đúng không phải “tôi đang ở HSK mấy”, mà là “tôi có nghe–nói–đọc–viết được đúng việc trong ngành tôi chọn không”, “tôi có làm cho đối tác yên tâm và công việc trơn tru không”. HSK có thể giúp bạn đi nhanh hơn, nhưng thứ quyết định bạn đứng được ở thị trường là năng lực thực chiến và khả năng biến ngôn ngữ thành kết quả.